|
Koân-le̍e̍k kap kûn-thé kan ê tùi-khòng:Lô-má-su tē cha̍p-saⁿ chiuⁿ ê le̍k-sú chân-bīn
Nā-chún ēng ì-sek-hêng-thài chòe sin ê kang-kū, chóaⁿ-iūⁿ lâi chéng-ha̍p Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ kái-soeh ê kak-tō͘ kap Cavanaugh chiam-tùi hiān-tāi kok-ka koân-le̍k thòaⁿ-tâm kong-bîn siā-hōe ê phoe-phòaⁿ, sī ū-bāng lâi tòa-chhut sin ê hoán-séng.
Hôe-kò͘ Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ, lán liâm-piⁿ khòaⁿ-tio̍h chìn-chêng khòaⁿ--tio̍h ê keng-bûn: “Ta̍k-ê lâng tio̍h sūn-ho̍k tī téng-bīn ê koân-pèng, in-ūi koân-pèng lóng sī tùi Siōng-tè lâi.” (1a) Sòa-chiap lán tùi āu-chat khòaⁿ-tio̍h: “Só͘-í, hoán-khòng koân-pèng sī ûi-pōe Siōng-tè só͘ chè-tēng ê chè-tō͘; hoán-khòng ê lâng ōe siū sím-phòaⁿ.” (2); jiân-āu, keng-bûn kè-sio̍k thó-lūn chiáng-ak koân-pèng ê lâng kap thiaⁿ-chiòng tiong-kan ê kín-tiuⁿ:“Thóng-tī-chiá m̄-sī beh hō͘ chò-hó ê lâng kiaⁿ-hiâⁿ, sī beh hō͘ chò-pháiⁿ ê lâng kiaⁿ-hiâⁿ. Lí kiám bô ài chòe chi̍t ê bián kiaⁿ ū koân-pèng ê lâng? Nā ài, tio̍h chò-hó, lí chiū ōe tit-tio̍h chheng-chàn;” (3) Tī Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ tóe-tóe saⁿ chat keng-bûn, ē-tàng tùi Nanos thê-chhut ê Iû-thài kak-tō͘ lâi khòaⁿ, ē-tàng khok-tōa lán ê sióng-siōng, chiū-sī “chiáng-ak koân-pèng ê lâng ū-khó-lêng m̄-sī Lô-má-tè-kok ê koaⁿ-oân, sī Lô-má-tè-kok khòng-chè ê Iû-thài hōe-tn̂g tōa-koaⁿ, tāi-thè tè-kok koán-lí hōe-tn̂g.”
Lēng-gōa, nā kóng-tio̍h chá-kî Ki-tok-tô͘ kap Iû-thài hōe-tn̂g ê kiōng-seng koan-hē, tùi Ki-tok-tô͘ lāi-bīn ê Iû-thài kap hui Iû-thài kûn-thé lâi kóng, “ū koân-pèng--ê” á-sī “thóng-tī chiá” tùi nn̄g tīn lâng lâi kóng ì-gī chiū bô-kâng; tī Iû-thài sin-hūn ê lâng chiū-sī “tè-kok ê tiong-kài-chiá”, tùi hui Iû-thài cho̍k-kûn ê lâng ū-khó-lêng sī “bûn-hòa ê ap-pek-chiá.”Thâu-seng thó-lūn ê hōe-tn̂g lāi-pō͘ ê bûn-hòa chha-pia̍t, keng-bûn kóng “Tio̍h tùi chèng-lâng chīn lín ê gī-bū; lín khiàm--ê, tio̍h hêng; eng-kai la̍p--ê, tio̍h la̍p; eng-kai kiaⁿ-ùi--ê, tio̍h kiaⁿ-ùi; eng-kai chun-kèng--ê, tio̍h chun-kèng.”(7) chiū lio̍h-á ū keng-bûn lāi-bīn ê bûn-hòa kín-tiuⁿ; Ki-tok-tô͘ lāi-bīn Iû-thài kap hui Iûthài ê chhiong-tu̍t, hoán-èng tī “la̍p niû” ê gī-tê, jî-chhiáⁿ hōe-tn̂g koán-lí-chiá kám ū koân-pèng koán-lí hui Iû-thài, tùi tè-kok chèng-hú lâi kóng ia̍h ū-khó-lêng sī chèng-tī būn-tê.
Put-kò, tng lán su-khó it-sîn sìng-ióng ê siā-kûn kap tè-kok ê kín-tiuⁿ koan-hē kám ū hoat-tō͘ “thiu-hiòng”, che tùi tè-kok lāi-bīn ê chong-kàu thoân-té sī bín-kám gī-tê. Lán nā koh chi̍t-pái su-khó Cavanaugh ê 《聖餐的政治學》（Sèng-chhan ê Chèng-tī-ha̍k）lāi só͘ biô-su̍t ê hiān-tāi chêng-kéng hō͘-siong tùi-chham, Cavanaugh hoat-hiān Ki-tok-chong-kàu tī Khé-bông-ūn-tōng liáu-āu thè-chhut “kong-kiōng khong-kan”, sòa-chiap “kok-ka” chiū ēng khòng-chè po̍k-le̍k lâi khòng-chè kò-jîn ê “sin-khu”, kái-piàn sin-khu siū khòng-chè ê hong-sek, kok-ka chiâⁿ-chòe sìⁿ-miā ê chi-phòe-chiá, jî-chhiáⁿ thàu-kòe koân-le̍k kok-ka phêng-kè múi chi̍t-ê sin-khu ê kè-ta̍t, keng-kè kè-ta̍t hō͘ koân-le̍k hêng-sêng kai-chân-koan-hē; tī Lô-má-jîn-su tián-hiān ê tè-kok khoân-kéng, thiu-hiòng chiū chin-chhiūⁿ ka-lé-ang-á-sòaⁿ khòng-chè tè-kok lāi-bīn múi chi̍t-ê sin-khu, hián-chhut tī tâi-bīn--ê chiū-sī kèng-ki-tiûⁿ lāi ê po̍k-le̍k tián-ián (kak-tàu-sū/gladiator kap kong-khai chhú-koat), kong-khai tián-ián ê po̍k-le̍k ui-hia̍p múi chi̍t-ê siū tè-kok chi-phòe ê sin-khu.
Chóng-sī, tī Cavanaugh Sèng-chhan Chèng-tī Ha̍k tiōng-iàu ê ì-gī, chāi-tī chok-chiá jīn-ûi Ki-tok-chong-kàu su-iàu têng-sin chhōe-tio̍h sèng-chhan ê ki-pún cheng-sîn, iáu-koh hō͘ chit-ê cheng-sîn hoat-tián kàu múi chi̍t-ê kap “Chòe-thâu ê Ki-tok” kiat-liân ê sin-khu, ēng che lâi chhòng-chō chi̍t-ê sin-ê “chèng-tī koan-hē”, tùi Cavanaugh chit-ê gán-kong tòa--lâi ê kái-piàn hō͘ múi chi̍t-ê Ki-tok ê sin-khu lóng bô koh-chài ēng kai-chân-koan-hē (hierarchy) chòe ūn-chok hong-sek, hoán-tńg ēng ki-thé chi-kan pêng-téng tē-ūi chòe goân-chek, tī chòe-thâu ê Ki-tok tiong-sim chi-gōa chiâⁿ-chòe ki-thé ê koan-hē.
Tùi sūn-hok kàu thiàⁿ : Pó-lô ê sîn-ha̍k hoán-choán
Tī Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ, chiū-sī tī keng-bûn lāi chòe khoân-le̍k koan-hē ê hoán-tńg: “ Hō͘-siong saⁿ-thiàⁿ ê chè í-gōa, choa̍t-tùi m̄-thang khiàm lâng sím-mi̍h; in-ūi thiàⁿ pa̍t-lâng--ê, í-keng ū oân-sêng Lu̍t-hoat ê iau-kiû. Lu̍t-hoat ê iau-kiû sī: ‘M̄-thang kan-îm; m̄-thang hāi-sí lâng; m̄-thang thau-the̍h; m̄-thang tham-sim.” Chiah-ê kap kî-tha ê iau-kiû lóng pau-hâm tī “Tio̍h thiàⁿ chhù-piⁿ chhin-chhiūⁿ thiàⁿ ka-kī” chit-kù ōe. Thiàⁿ chhù-piⁿ ê lâng bōe siong-hāi pa̍t-lâng. Só͘-í, thiàⁿ sêng-choân Lu̍t-hoat.”(8–10) Nā ēng Cavunaugh ê kak-tō͘ lâi khòaⁿ, kap Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ chit-ūi “ū koân-pèng--ê” hō͘-siong lâi pí-kàu, lán ē-tàng khòaⁿ-tio̍h Pó-lô tī Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ kiàn-li̍p ê goân-chek chiū-sī “Chiáng-koân-chiá ê koân-pèng lóng sī Siōng-tè chè-tēng--ê”, jî-chhiáⁿ chit-ūi chiáng-koân-chiá chòe “Siōng-tè ê chhe-ēng”(Hōe-tn̂g ê koán-lí-chiá), tī Siōng-tè ê koân-pèng ē-bīn i kap hōe-chiòng sī bô tē-ūi siōng ê chha-pia̍t.
Tī chit-tōaⁿ keng-bûn koh-khah ū ì-sù--ê sī i kap Lī-bī-kì cha̍p-káu chiuⁿ “thiàⁿ chhù-piⁿ chhin-chhiūⁿ ka-kī” ê tùi-èng, Pó-lô bīn-tùi Lô-má Ki-tok-tô͘ ê chhú-kéng sī Lī-bī-kì têng-sin hông kái-soeh;só͘-í, tùi-èng “thiu-hiòng” chit-ê tak-tio̍h tè-kok bín-kám sîn-keng ê sū-kiāⁿ, put-lūn Ki-tok-tô͘ tùi-èng ê chhú-kéng sī Iû-thài siā-kûn á-sī Lô-má-tè-kok, chit-ūi “Siōng-tè ê chhe-ēng-chiá” tī chip-hêng tè-kok hoat-lu̍t á-sī hōe-tn̂g lu̍t-hoat hong-bīn chiū ài kín-siú chām-chat. Tùi hōe-tn̂g koán-lí-chiá ê kak-tō͘ lâi khòaⁿ “Ki-tok-tô͘” (put-lūn in kám ū Iú-thài-lâng ê sin-hūn), Ki-tok-tô͘ ê sin-khu kám ū thang siū chiap-la̍p ji̍p-khì “tè-kok” á-sī “hōe-tn̂g” ê si̍t-chiān, chióng-chióng long m̄-sī tan-sûn ê sìn-gióng gī-tê, sī giâm-siok ê chèng-tī jīn-tông būn-tê.
Thàu-kè chit-ê kak-tō͘ piáu-hiān chhut--lâi ê Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ kái-soeh, chiū ē-tàng tī hiān-tāi Ki-tok-tô͘kap kok-ka koân-le̍k ū pún-chit siōng ê chhiong-tu̍t ê sî hoán-èng chhut--lâi, pēng chhái-chhú tùi-èng ê hêng-tōng.Sîn-ha̍k-ka Cavanaugh tùi hiān-tāi kok-ka ê phoe-phòaⁿ, thê-chhíⁿ lán ēng “koânle̍k”ê kak-tō͘ hun-sek Lô-má-jîn-su cha̍psaⁿ chiuⁿ sī ha̍p-lí--ê, jî-chhiáⁿ tng lán têng-sin kiám-sī Pó-lô tī lāi-bīn chòe ê kiat-lūn: “Án-ni, lín chai chit-ê sî-chūn sī lín eng-kai khùn-chhíⁿ ê sî, in-ūi hiān-chāi pí lán tú-tú sìn ê sî koh-khah chiap-kūn chín-kiù. Mî--sî í-keng chhim, ji̍t--sî teh-beh kàu. Só͘-í, lán tio̍h thǹg-tiāu o͘-àm ê hêng-ûi, chhēng kng-bêng ê chong-pī.Lán ê hêng-ûi tio̍h toan-chèng, chin-chhiūⁿ tī ji̍t--sî teh seng-oa̍h. M̄-thang hòng-chhiòng, chiú-chùi; m̄-thang hò͘ⁿ-sek, hòng-tōng; m̄-thang saⁿ-chiⁿ, oàn-tò͘.Tio̍h chhēng Chú Iâ-so͘ Ki-tok chong-pī ka-kī; m̄-thang chí-ū tô͘-bô͘ jio̍k-thé ê sū lâi boán-chiok su-io̍k.” (11–14).
Hoan-thâu khòaⁿ Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ ê būn-tê, put-chí sī thiau-chiàn tē it sè-kí tī Iû-thài-hōe-tn̂g kià-kha ê Ki-tok-tô͘, ia̍h thiau-chiàn lán chóaⁿ-iūⁿ hôe-èng hiān-tāi oa̍h tī chèng-tī koân-le̍k ap-pek ē-bīn ê kàu-hōe ki-thé.
Tiàm-tī Ki-tok ê ki-thé chèng-tī:Tùi choân-sek chha-īⁿ kàu kàu-hōe ha̍p-it
K i-to k-t ô͘ chó a ⁿ-i ūⁿ k i à n-l i̍ p kap “Chòe-thâu ê Ki-tok” kiat-liân ê ki-thé-koan-hē, khó-lêng sī hiān-tāi Ki-tok-tô͘ tī su-khó “hap-it” ê koan-kiàn gī-tê. Hoān-sè ē-tàng kau-liû pí-chhú tùi keng-bûn bô-kâng ê ì-kiàn, ia̍h jīn-bat pí-chhú sîn-ha̍k kái-soeh ê ki-bô͘; thó-lūn siang-hong ê sîn-ha̍k li̍p-tiûⁿ su-iàu kāng-khoán siū chun-tiōng, hō͘ kàu-hōe ē-tàng tī chit-ê chiân-tê ē-bīn tùi-ōe, jî-chhiáⁿ hō͘ tùi-ōe sán-seng ì-gī.
Keng-kòe kai-chân-kai-kip ê piān-jīn kap phoe-phòaⁿ, ē-tàng têng-sin lâi su-khó “sèng-chhan lé” chóaⁿ-iūⁿ kái-piàn Ki-tok-tô͘ tī hiān-tāi siā-hōe kiàn-chèng hām it-poaⁿ lâng bô-kâng ê ki-thé（siāhōe）koan-hē. Chhin-chhiūⁿ Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ têng-sin kái-soeh Lī-bī-kì cha̍p-káu chiuⁿ ê “thiàⁿ chhù-piⁿ chhin-chhiūⁿ ka-kī”, hoān-sè Pó-lô í-keng thê-kiong lán chit-tiâu “chhēng Chú Iâ-so͘ Ki-tok chong-pī ka-kī” (14)ê lō͘.
|